Arwyddion Astwreg yn Awr!

Anodd credu i unrhyw un a fu'n hybu gwerthiant paent gwyrdd yng Nghymru yn y saith-degau cynnar, ond dim ond yn ddiweddar iawn mae enwau Astwreg trefi a phentrefi'r dalaith wedi dechrau ymddangos ar arwyddion ffyrdd. O'r diwedd mae hyn wedi newid, ond mae'n broses hir.
Oherwydd bod yr Astwreg yn cael ei ystyried yn 'fratiaith' tan ddechrau'r ugeinfed ganrif,  dyw'r mwyafrif llethol o'r enwau ddim wedi eu hysgrifennu mewn dogfenni 'swyddogol' erioed. Maen nhw'n bod mewn dogfenni prynu a gwerthu tir, ond mewn llu o ffurfiau ac wedi'u Castellaneiddio i raddau.
Ond na phoener! Mae'r Bwrdd Asesu Enwau Lleoedd, sydd yn cynnwys aelodau o Sefydliad Brenhinol Asturiaethau Astwreg ac Academi'r Iaith Astwreg, wrthi'n ddygn yn penderfynu sut yn union y dylid sillafu'r enwau.
Yn anffodus dydyn nhw ddim bob amser yn dod i'r un penderfyniad â phobl y dref dan sylw.  Yn achos Ribadesella, cyhoeddwyd taw Ribeseya ddylai fod, ac fe'i dderbyniwyd gan y cyngor. Ond na, meddai ieithyddwyr a haneswyr yr ardal. Dyw'r ffurf yno ddim yn bod - Ribesella yw hi.
(Mae gwahaniaeth rhwng y cytseiniaid 'll' ac 'y' ar lafar yn Sbaeneg ac yn Astwreg, ac mae dweud 'y' yn lle 'll' yn cael ei gyfri'n wall.)
Dim ond aros i weld yn awr a fydd yr arwydd newydd wedi cyrraedd cyn mewnlifiad ymwelwyr yr haf...a pha ffurf y byddan nhw wedi ei dewis.

Iaith ar Waith

Mae llys cyfansoddiadol Sbaen wedi cadarnhau deddf Astwraidd yn ymweud â defnyddio'r iaith Astwreg, neu 'bable'. Mae'r penderfyniad - neu'r rhan ohono a gyhoeddwyd heddiw - yn golygu bod yn rhaid i'r llywodraeth daleithiol ymdrin â llythyron sydd wedi eu sgrifennu yn Astwreg. Fawr ddim, meddech chi, ond y ffaith yw nad oedd gan yr iaith gynt dim statws swyddogol sicr o fewn y gyfundrefn Sbaeneg. Roedd hi siŵr o fod yn help i'r achos fod awdur y gŵyn a arweiniodd at y penderfyniad yma ei hunan yn gyfreithiwr, ac yn gweithio i'r llywodraeth daleithiol.
Yn wahanol i ieithoedd Euskadi, Catalunya, a Galicia, dim ond yn ddiweddar mae pobl wedi bod yn ymgyrchu am yr hawl i ddefnyddio'r iaith ymhob agwedd o'u bywydau. Cyn hynny, rhywbeth 'diwylliannol' neu draddodiadol oedd hi i'r rhan fwyaf o bobl yma.
Mae ymateb y darllenwyr/gwrandawyr i'r penderfyniad wedi bod yn od o debyg i'r hyn rwy'n cofio ei ddarllen yn y Western Mail flynydde'n ôl ynglŷn â'r Gymraeg. Rhai'n ei weld fel cam pendant tuag at statws swyddogol cyflawn, eraill yn cwyno am y pris o gael popeth yn ddwyieithog, eraill wedyn yn meddwl ei fod yn gam tuag at y gorffennol yn lle ymuno â'r byd mawr a'r llu o wledydd lle mae pobl yn siarad Sbaeneg.
Bydd rhaid inni aros i weld adroddiad y llys yn ei grynswth cyn cael gwybod a oes na newid mawr yma.